Spis treści:
- Wstęp
- Co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r.?
- Urządzenia przesyłowe, czyli co?
- Praktyczne znaczenie Wyroku TK z dnia 2 grudnia 2025 r. – czyli do czego mam prawo?
- Urządzenia przesyłowe posadowione na działce przed 3 sierpnia 2008 r.
- Nabycie służebności przesyłu przez zasiedzenie – czym jest zasiedzenie i na czym polega?
- Urządzenia przesyłowe posadowione na działce po 3 sierpnia 2008 r.
- Wnioski płynące z wydanego wyroku TK z dnia 2 grudnia 2025 r.
-
- Czy wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. ma wpływ na sprawy już prawomocnie zakończone w sądzie?
- Czy przedsiębiorstwo przesyłowe może w ogóle zasiedzieć służebność przesyłu?
- Czy właścicielowi, który nie podjął jeszcze żadnych działań w tej sprawie, nie ma ustanowionej służebności przesyłu, też przysługują roszczenia?
- Czy fakt, że infrastruktura powstała na działce już po 2008 roku oznacza, że jest zgodna
z prawem i nie przysługują mi żadne roszczenia?
1.Wstęp
Jeżeli jesteś właścicielem nieruchomości, na której zlokalizowany jest słup energetyczny lub inne urządzenie infrastruktury przesyłowej (jak np. linie energetyczne, gazociągi, słupy telekomunikacyjne), z pewnością zainteresuje Cię informacja, że 2 grudnia 2025 r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego – bardzo korzystny dla wielu właścicieli nieruchomości, „posiadaczy” słupów energetycznych i innych urządzeń przesyłowych. Otwiera on drogę dla konkretnych roszczeń finansowych wobec przedsiębiorstw przesyłowych.
2.Co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r.?
Wyrok TK wydany został w sprawach P 10/16 i P 18/16, na skutek zadanych pytań prawnych przez dwa sądy powszechne. Co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r.? TK uznał, że praktyka polegającą na przyjmowaniu, że przedsiębiorstwa przesyłowe mogą nabyć przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu sprzed 3 sierpnia 2008 r. jest niezgodna z Konstytucją.
3.Urządzenia przesyłowe na działce, czyli co?
Wyrok TK ma znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia infrastruktury przesyłowej, czyli urządzenia takie, jak np.:
– słupy energetyczne,
– linie energetyczne,
– gazociągi,
– słupy telekomunikacyjne, etc.
4. Co Wyrok TK oznacza w praktyce dla „posiadaczy” takich urządzeń na swojej nieruchomości? Do czego mam prawo?
W praktyce wyrok TK oznacza możliwość wystąpienia wobec przedsiębiorstwa przesyłowego, które jest właścicielem danego urządzenia z żądaniem:
- zawarcia umowy ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem za przyszłość (jeżeli taka nie została zawarta) oraz
- wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości za czas sprzed ustanowienia służebności przesyłu (tzw. wynagrodzenie za bezumowne korzystanie),
- weryfikacji tytułów prawnych przedsiębiorstw przesyłowych do zajmowanych terenów pod urządzenia przesyłowe.
Obecność urządzenia przesyłowego na nieruchomości może wpływać nie tylko na zmniejszenie jej wartości, ale i znacznie utrudniać możliwość zabudowy, nie wspominając o kwestii udostępnienia nieruchomości
na potrzeby przeprowadzenia prac naprawczych czy konserwatorskich takich urządzeń. W związku z faktem,
że na prywatnej nieruchomości znajdują się takie urządzenia przesyłowe, właścicielowi mogą przysługiwać różne roszczenia i uprawnienia. Wszystko to zależy oczywiście od konkretnego przypadku oraz czasu,
w którym taka infrastruktura została na nieruchomości postawiona.
Zagadnienie to jest nieco bardziej skomplikowane i wymaga kilku słów wyjaśnienia. Przyjrzyjmy się zatem tematowi trochę bliżej…
5. Co z urządzeniami przesyłowymi posadowionymi przed 3 sierpnia 2008 r.?
I właśnie tego dotyczy cała ta dyskusja i orzeczenie TK z 2 grudnia 2025 r. Żeby zrozumieć, o co chodzi
w całej tej sprawie i co wynika z wyroku TK dla właścicieli nieruchomości dzisiaj, musimy nieco cofnąć się w czasie i wyjaśnić kilka kwestii.
W 2008 r. pojawił się nowy rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego – służebność przesyłu (uregulowana
w art. 305[1] kc – 305[5] kodeksu cywilnego. Wcześniej takiej instytucji służebności nie było. Wprowadzona
w 2008 r. służebność przesyłu polega na tym, że nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 KC (czyli urządzenia przesyłowe – jak słupy, gazociągi etc.), prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Co istotne, przepisy te mówią o prawie właściciela nieruchomości do żądania za jej ustanowienie stosownego wynagrodzenia.
Przepisy o służebności przesyłu weszły w życie 3 sierpnia 2008 r., niemniej jednak sama infrastruktura przesyłowa na działkach była już znacznie wcześniej. Mowa tu w szczególności o infrastrukturze budowanej
w Polsce jeszcze w latach 70-tych, 80-tych i później. Nie zawsze była ona wznoszona zgodnie
z obowiązującymi wówczas przepisami dotyczącymi wywłaszczenia. Większość przypadków, to sytuacje,
w których taka infrastruktura po prostu została wzniesiona i na moment wejścia w życie nowych przepisów o służebności przesyłu w 2008 r. trwała na tych nieruchomościach.
Fala spraw sądowych przeciwko przedsiębiorstwom przesyłowym po 2008 r.
Wejście w życie służebności przesyłu w 2008 roku wywołało lawinę spraw sądowych z roszczeniami ze strony właścicieli nieruchomości. Właściciele nieruchomości zaczęli domagać się rekompensaty od przedsiębiorstw przesyłowych, za to, że na ich nieruchomościach zlokalizowane były od dawna urządzenia przesyłowe. Jak się można domyślić skończyło się w sądzie. Roszczenia dotyczyły przede wszystkim: ustanowienia służebności przesyłu na przyszłość za stosownym wynagrodzeniem, co gwarantowały nowe przepisy a za czas wcześniejszy (przed 2008 rokiem) domagano się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
6. Zasiedzenie prawa służebności przesyłu – as w rękawie przedsiębiorstw przesyłowych?
Czym jest zasiedzenie?
To nabycie prawa do nieruchomości na skutek upływu określonego czasu (tutaj: prawem tym miała być służebność gruntowej o treści odpowiadającej o treści odpowiadającej służebności przesyłu). Zasiedzenie następuje wskutek nieprzerwanego posiadania danego prawa przez określony czas (20 lat – przy nabyciu w dobrej wierze, 30 lat – zakładając złą wiarę zasiadującego).
W uproszczeniu, głównym zarzutem przedsiębiorstw przesyłowych, którym broniły się przez gigantycznymi roszczeniami finansowymi było powołanie się na zasiedzenie przez przedsiębiorstwo przesyłowe lub Skarb Państwa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu sprzed 3 sierpnia 2008 r. (czyli to co zakwestionował właśnie TK).
Szkopuł jednak w tym, że w okresie przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu (czyli przed 3 sierpnia 2008 r.), żadnej takiej służebności przesyłu prawo nie przewidywało. Co więcej, w prawie rzeczowym obowiązuje zasada numerus clausus praw rzeczowych. Co oznacza, że żaden podmiot prawa nie może ustanowić ani powołać do życia, żadnych innych praw rzeczowych, ponad te, które ustanowione zostały ustawą. A zatem, jeśli takiej instytucji nie było, to nie można było jej zasiedzieć. Poza tym, przepisy przewidywały ochronę prawa własności. Jeśli zatem nie doszło do wywłaszczenia (w tym zakresie), nie istniała (wtedy) służebność przesyłu, nie doszło do zawarcia żadnej umowy, na podstawie której takie przedsiębiorstwo czy uprzednio Skarb Państwa mógłby korzystać z części gruntu, to oczekiwanie rekompensaty za bezumowne korzystanie wydawało się jak najbardziej logicznym i prawnie uzasadnionym roszczeniem. Tyle teoria prawa.
Spraw w sądach było coraz więcej. Skala potencjalnych odszkodowań, którymi miałyby zostać obciążone przedsiębiorstwa przesyłowe rosła. Dziś można by skalę tamtych roszczeń spokojnie porównać do spraw frankowych. Orzecznictwo było wówczas jednak rozbieżne. Sąd Najwyższy stanął wówczas po stronie przedsiębiorstw przesyłowych. Sąd Najwyższy przyjął, że możliwe jest nabycie przez zasiedzenie – jeszcze przed dniem 3 sierpnia 2008 r. – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Stanowisko to zostało wyrażone m.in. w uchwałach z 7 października 2008 r. (III CZP 89/08) oraz z 22 maja 2013 r. (III CZP 18/13). Przy czym, nie można powiedzieć, żeby ówczesne stanowisko Sądu Najwyższego na dzień dzisiejszy pozostało jednolite. Wystarczy przywołać chociażby postanowienie z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22 lub postanowienie z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II CSKP 1920/22, w których Sąd Najwyższy neguje konstrukcję służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
7. Urządzenia przesyłowe posadowione na działce po 3 sierpnia 2008 r.
A co, jeśli urządzenia przesyłowe na działce zostały posadowione po 3 sierpnia 2008 r.? Czy przedsiębiorstwo przesyłowe mogło je postawić? Tak, ale należy pamiętać, że od 3 sierpnia 2008 r. obowiązywały już nowe przepisy, które wprowadziły nowy rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego – służebność przesyłu (uregulowana w art. 305[1] kc – 305[5] kodeksu cywilnego. Zgodnie z tą regulacją nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia,
o których mowa w art. 49 § 1 KC (czyli urządzenia przesyłowe – jak słupy, gazociągi etc.), prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie
z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Przy czym, w takim przypadku właścicielowi nieruchomości przysługuje prawo do żądania za jej ustanowienie stosownego wynagrodzenia.
8. WNIOSKI PŁYNĄCE Z WYDANEGO WYROKU TK z dnia 2 grudnia 2025 r.
- Czy wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. ma wpływ na sprawy już prawomocnie zakończone w sądzie?
TAK. Jeżeli przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia w Twojej sprawie było zasiedzenie liczone w okresie przed 2008 r. możesz żądać wznowienia swojej sprawy.
Orzeczenie TK o niezgodności przepisu w Konstytucją otwiera drogę do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie już zakończonej. Uwaga – termin na wznowienie postępowania to 3 miesiące – licząc co do zasady od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
- Czy przedsiębiorstwo przesyłowe może w ogóle zasiedzieć służebność przesyłu?
TAK. Na zasiedzenie swojego prawa ma 20 lat (w dobrej wierze), a 30 (w złej wierze – tj. wiedząc,
że nie ma uprawnienia do takiej służebności). Przy czym, termin ten nie może rozpocząć swojego biegu wcześniej niż data wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu – tj. 3 sierpnia 2008 r. –
Oznacza to, że już w 2028 roku ryzykujemy zasiedzenie w dobrej wierze dla urządzeń posadowionych w 2008 rokiem i wcześniej.
- Czy właścicielowi, który nie podjął jeszcze żadnych działań w tej sprawie, nie ma ustanowionej służebności przesyłu, też przysługują roszczenia?
TAK, jak najbardziej. Właściciel ma prawo żądać ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem, a za czas wcześniejszy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Przy czym, roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ulega przedawnieniu. Dlatego też, nie należy zbyt długo czekać. Z drugiej strony, mamy też ryzyko zasiedzenia, które biegnie od 2008 roku.
- Czy fakt, że infrastruktura powstała na działce już po 2008 roku oznacza, że jest zgodna z prawem i nie przysługują mi żadne roszczenia?
Niekoniecznie. Fakt, że przepisy wprowadziły instytucję służebności przesyłu nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorstwo przesyłowe prawidłowo ją ustanowiło.
Jeżeli urządzenia powstały po 2008 roku należy sprawdzić czy:
– przedsiębiorstwo przesyłowe ma faktycznie tytuł prawny do korzystania z Twojej nieruchomości?
– czy zakres ustanowionego prawa (służebności przesyłu) jest zgodny z tym, faktycznie wykonywanym?
– czy otrzymałeś należne Ci wynagrodzenie za służebność przesyłu oraz
– czy przysługują Ci jeszcze roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ze służebności przesyłu za czas, zanim została ustanowiona?
PAMIĘTAJ!
Każdy przypadek jest oczywiście inny i wymaga szczegółowej analizy. Masz pytania? Jesteś właścicielem nieruchomości, na której znajduje się takie urządzenie. Chcesz dowiedzieć się czy i jakie roszczenia przysługują Ci w Twoim konkretnym przypadku? Zapraszamy do kontaktu.
0 komentarzy